Phục hồi ảnh cũ: scan, lên màu và phần không cứu được

Khi nào nên phục hồi một tấm ảnh cũ

Cách dùng rất đơn giản: tải lên một tấm ảnh, bạn nhận lại bản rõ hơn và có màu, giữ nguyên bố cục, tư thế và tỉ lệ gốc. Hợp nhất là ảnh chân dung có người chiếm hơn một phần ba khung, ảnh hai ba người chụp chung, và những tấm còn nguyên vẹn chỉ bị bạc màu.

Tự đánh giá cũng nhanh: mở bản scan ở mức 100%, tìm đường mí mắt, khóe miệng, đường dệt trên áo khoác. Những chi tiết đó còn nằm trong file thì công cụ còn dữ liệu để đối chiếu, và người trở về thường vẫn đúng là người trong ảnh.

Ảnh bạc màu là ca dễ nhất, vì chi tiết vẫn nằm dưới lớp ố vàng, chỉ cần dựng lại tương phản. Ca khó là phần dữ liệu vốn không tồn tại: mảng cháy trắng do quá sáng, một bên mắt bị rách mất, hoặc tấm ảnh chỉ còn lại bản nén đã qua vài lần gửi trong nhóm chat gia đình.

Nếu định in cỡ lớn mà trong tay chỉ có một tấm chụp nghiêng qua khung kính thì nên dừng lại. Lỗi nhỏ không thấy trên màn hình sẽ thành vết rõ trên giấy dày, và một lần scan phẳng ngay từ đầu có giá trị hơn mọi lần chạy lại về sau.

Từ trang album đến file hoàn chỉnh

Hai mươi phút chuẩn bị file gốc quyết định phần lớn kết quả. Vệt lóa, góc chụp lệch và cả độ nét mà phần mềm scan tự thêm vào đều đi theo file lên máy chủ, và không cách nào gỡ lại được.

1. Tháo tấm ảnh ra khỏi album hoặc khung trước đã. Chụp qua kính hay bọc nhựa sẽ đưa luôn vệt phản chiếu và màn sương mờ vào trong ảnh.
2. Có máy scan thì dùng: ảnh cỡ bưu thiếp để 600 dpi, ảnh nhỏ hơn tấm danh thiếp để 1200 dpi nếu sau này muốn cắt sâu vào mặt người; nếu trang gốc lấy từ sách báo thì bật chế độ khử lưới in.
3. Chỉ có điện thoại: đặt ảnh phẳng trên bàn, đứng lệch sang một bên để ánh sáng cửa sổ chiếu xiên qua mặt ảnh, rồi chụp thẳng xuống từ khoảng 30 cm. Không dùng đèn flash, không zoom số, chừa một chút viền quanh ảnh.
4. Mở file ở 100% và quyết định lần này chỉ xử lý một lỗi quan trọng nhất. Vết gấp ngang khóe miệng và vết gấp trên mảng tường không cùng mức độ khó.
5. Tải nguyên bản scan chưa qua chỉnh sửa lên mẫu Phục hồi ảnh cũ, mỗi lần một tấm. Đừng làm nét hay khử nhiễu trước, vì công cụ sẽ đọc những vết đó như chi tiết thật rồi khuếch đại lên.
6. So kết quả với bản gốc ở cùng mức phóng rồi hãy tải về. Giữ bản scan gốc ở một thư mục riêng và đừng ghi đè lên nó.

Giữ cho gương mặt vẫn là chính người đó

Nỗi thất vọng thường gặp không phải là vết xước còn sót, mà là khuôn mặt trở về quá mịn, quá cân đối và trẻ hơn người trong ảnh. Da sạch xuất hiện trong dữ liệu huấn luyện nhiều hơn hẳn giấy rách, nên chỗ nào thiếu chi tiết thì công cụ lấp vào một giá trị trung bình.

• Lo phần file gốc trước tiên. Bản scan còn rõ lông mi và viền môi thì màu sẽ chạy theo những đường đó; bản scan nhòe thì công cụ tự vẽ.
• Xem kết quả ở 100%, để ý ba chỗ: mắt, khóe miệng và chân tóc. Mắt như thủy tinh, tròng mắt đổi màu hay chân tóc nhòe thành một mảng là không nên đem đi in.
• Chạy cùng một file hai lần rồi so, hiệu quả hơn là vặn thông số. Kết quả không lặp lại hoàn toàn, lần thứ hai thường xử lý nếp gấp và hạt nhiễu khác đi, hai bản đặt cạnh nhau sẽ dễ chọn.
• Ảnh đông người thì cắt ra xử lý riêng. Tấm chụp tám người quanh bàn, mặt người ngồi sau chỉ rộng vài chục điểm ảnh và trở về thành người lạ; hãy phục hồi từng nhóm hai ba người rồi mới quyết định dùng bản cắt hay cả khung.
• Đừng tự đổi tỉ lệ trước khi tải lên. Mẫu giữ nguyên tỉ lệ gốc, nên việc cắt vuông hay cắt 10x15 là chuyện sau khi tải về.

Những hư hỏng không thể cứu

Có loại hư hỏng chỉ có thể bịa ra chứ không dựng lại được. Vùng cháy trắng, vùng tối mất chi tiết và góc ảnh bị mất không chứa thông tin nào để đọc. Họa tiết dày cũng là điểm yếu: ren, hạt cườm và tán lá rậm thường trở về thành họa tiết lặp đều, nhìn xa thì ổn nhưng mở 100% là thấy giả ngay.

Màu cũng là phỏng đoán. Tấm ảnh bạc gần như trắng đen sẽ được tô những màu rất dứt khoát: áo khoác xám thành xanh navy, áo màu nâu thành đỏ rượu, và thường không khớp với ký ức của người trong nhà. Chạy lại lần nữa, màu lại khác.

Giữ lại bản scan gốc, và xem kết quả ở đúng cỡ bạn định in. Họa tiết lặp và vùng da phẳng lì không lộ gì trên màn hình nhưng hiện ra ngay trên khổ A3.

Ảnh phục hồi xong thì dùng vào việc gì

Phần lớn người ta phục hồi ảnh cũ để trao lại cho ai đó: in một tấm đóng khung nhân ngày kỷ niệm, làm ảnh cho lễ tưởng niệm, hoặc gửi tấm ảnh gia đình mà mấy chị em tranh nhau vì chỉ một người giữ bản gốc. Những việc này đòi hỏi độ nét khá cao, vì ảnh đóng khung sẽ bị người xem áp sát, nên sau khi có file hãy kiểm tra lại gương mặt ở đúng cỡ in.

Nếu bản phục hồi là một chân dung đơn, bước tiếp theo thường là làm ảnh chân dung nghiêm túc: cắt vuông, đặt mắt ở một phần ba phía trên, và cho mọi ảnh cùng thời kỳ đi qua cùng một mẫu để cả bộ trông đồng nhất.